Nowe zasady odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary

Jakub Antkowiak Controlling i Rachunkowość Zarządcza 5/2019 nr 5/2019 z dnia 2019-04-17
CiRZ_5_26.jpg

Dnia 11 stycznia 2019 r. wpłynął do Sejmu projekt ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary, zmieniający zasadniczo kwestię odpowiedzialności podmiotów zbiorowych. Ustawa zwiększa zakres odpowiedzialności podmiotów zbiorowych, rezygnuje z wymogu uprzedniego uzyskiwania prejudykatu, zaostrza sankcje oraz wprowadza szereg obowiązków w zakresie wykazania tzw. należytej staranności. Chcąc zminimalizować ryzyko ewentualnych strat finansowych czy utraty reputacji, już dziś warto odpowiednio przystosować swoją firmę do nadchodzących zmian.

Wiele wskazuje na to, że ustawa może wejść w życie jeszcze w 2019 roku, mimo iż projektodawca przewidział 6-miesięczny okres vacatio legis, umożliwiający przedsiębiorcom przygotowanie się do tych rewolucyjnych zmian.

Cel nowelizacji i dotychczasowe przepisy

Wprowadzenie nowych regulacji w zakresie odpowiedzialności podmiotów zbiorowych jest odpowiedzią na znikomą efektywność obecnych przepisów – tj. ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary (zwanej dalej: „ustawą”). Statystyki pokazują, że liczba spraw prowadzonych wobec podmiotów zbiorowych na gruncie obowiązującej ustawy jest niewielka, a nakładane kary właściwie iluzoryczne.

Istotą obecnych przepisów jest to, że podmioty zbiorowe odpowiadają nie za własne czyny, ale za czyny zabronione, popełnione przez osoby fizyczne:

  1. działające w imieniu lub w interesie podmiotu zbiorowego w ramach uprawnienia lub obowiązku do jego reprezentowania, podejmowania w jego imieniu decyzji lub wykonywania kontroli wewnętrznej albo przy przekroczeniu tego uprawnienia lub niedopełnieniu tego obowiązku,
  2. dopuszczone do działania w wyniku przekroczenia uprawnień lub niedopełnienia obowiązków przez osobę, o której mowa w pkt. 1,
  3. działające w imieniu lub w interesie podmiotu zbiorowego, za zgodą lub wiedzą osoby, o której mowa w pkt. 1,
    ( 3a ) będące przedsiębiorcami, którzy bezpośrednio współdziałają z podmiotem zbiorowym w realizacji celu prawnie dopuszczalnego.

Co więcej, niezbędnym warunkiem pociągnięcia podmiotu zbiorowego do odpowiedzialności jest konieczność ustalenia, że zachowanie ww. osób przyniosło lub mogło przynieść podmiotowi zbiorowemu korzyść chociażby niemajątkową. W konsekwencji, chcąc pociągnąć podmiot zbiorowy do odpowiedzialności, ustawodawca przewidział konieczność uzyskania w pierwszej kolejności wyroku skazującego osobę fizyczną za przestępstwo (tzw. prejudykatu). Co więcej, obecnie obowiązująca ustawa zawiera w art. 16 szczegółowe wyliczenie czynów, których popełnienie przez osobę fizyczną rodzić może odpowiedzialność podmiotu zbiorowego.

Na gruncie obowiązującej ustawy podmiot zbiorowy podlega odpowiedzialności, jeśli popełnienie czynu zabronionego przez osobę fizyczną nastąpi w sytuacji co najmniej braku należytej staranności w jej wyborze albo co najmniej braku należytego nadzoru nad nią ze strony organu lub przedstawiciela podmiotu zbiorowego, a także na skutek tzw. winy w organizacji podmiotu zbiorowego.

Obecnie obowiązująca ustawa określa również katalog sankcji, które mogą zostać wymierzone podmiotowi zbiorowemu. Najbardziej dotkliwa jest kara pieniężna w wysokości od 1000 do 5 000 000 złotych, nie wyższa jednak niż 3% przychodu osiągniętego w roku obrotowym, w którym popełniono czyn zabroniony będący podstawą odpowiedzialności podmiotu zbiorowego. Można również orzec przepadek bądź jeden z zakazów określonych w art. 9 ustawy.

Powyższy system kar i środków stosowanych wobec podmiotów zbiorowych określa się powszechnie jako nieefektywny oraz nieadekwatny do uzyskania pożądanego skutku prewencyjnego. Z uwagi na powyższe, pojawiła się potrzeba stworzenia nowych przepisów, które umożliwią zwalczanie poważnych przestępstw gospodarczych i skarbowych. Komentatorzy nie pozostawiają złudzeń – nowa ustawa, z uwagi na wyposażenie organów ścigania w odpowiednie narzędzia, będzie dużo częściej stosowana przez prokuratorów niż miało to miejsce dotychczas.

 

 

Dostęp możliwy dla zalogowanych użytkowników serwisu. Jeśli posiadasz aktywny abonament przejdź do LOGOWANIA. Aby dobrać najkorzystniejszy plan abonamentowy przejdź do ZAMÓWIENIA ABONAMENTU.

Zaloguj Zamów abonament

    Źródło: Controlling i Rachunkowość Zarządcza 5/2019

Drukuj

Zobacz również

Filtruj artykuły wg.