Global factory i postpandemiczne zakłócenia funkcjonowania łańcuchów dostaw

„Globalizacja jest jak podróż. Ale jest to podróż do nieosiągalnego miejsca przeznaczenia: zglobalizowanego świata. Zglobalizowaną gospodarkę zdefiniować można jako taką, w której ani odległość, ani narodowe granice nie krępują transakcji gospodarczych. To byłby świat, w którym koszty transportu byłyby równe zeru, a bariery stworzone przez zróżnicowane jurysdykcje znikłyby”1.

MC_84_51.jpg

Zachodzące we współczesnym świecie procesy globalizacji zmieniają postrzeganie przekształceń zachodzących przede wszystkim w sferze gospodarczej. Zmiany dotyczą nie tylko wymiaru narodowego i międzynarodowego, ale również relacji, jakie zachodzą pomiędzy globalną a lokalną skalą. W ostatnich latach gospodarki całych krajów lub wręcz regionów wykorzystywały globalne łańcuchy dostaw do stymulowania wzrostu gospodarczego, co sprawia, że nazywane są także globalną fabryką2. Sytuacja ta jest typowa dla państw na różnych poziomach rozwoju, stając się istotna dla ich rozwoju na poziomie krajowym i regionalnym, ale wręcz lokalnym, przyczyniając się jednocześnie do fragmentaryzacji procesów produkcyjnych oraz świadczenia usług3. Procesy te są związane z rozwojem lokalnych, regionalnych i globalnych łańcuchów produkcyjnych. Rosnąca fragmentacja globalnej produkcji skutkuje rosnącymi przepływami bezpośrednich inwestycji zagranicznych, a także rosnącymi przepływami handlowymi. W ostatnich dziesięcioleciach wzrost tych przepływów znacznie przekroczył dynamikę zmian światowego PKB i wartości dodanej. Postępujące włączenie gospodarek i przedsiębiorstw w łańcuchy dostaw oznacza, że mogą one czerpać korzyści z handlu, a także uczestniczyć nie tylko w przepływie czynników produkcji, ale także tych wiedzy i technologii. Pandemia COVID-19 ukazała słabości w globalnych łańcuchach dostaw. Uświadomiła braki i zmusiła do zrewidowania realizowanych procesów, z których wiele uległo załamaniu, a ich powrót do sytuacji sprzed zakłócenia zapewne będzie niemożliwy. Kluczowe w zaistniałej sytuacji jest nie tylko szybkie działanie w celu przetrwania, ale takie zarządzenie zmianą, aby wykorzystać nadarzające się szanse na skrócenie łańcuchów dostaw i zbudowanie na nowo przewagi konkurencyjnej.

Globalizacja gospodarki światowej i rola globalnych łańcuchów dostaw w przepływach gospodarczych

Globalizacja rozwijała się w XIX i XX wieku i wiąże się z rozwojem technicznym, informacyjnym, rozwojem Internetu i komputeryzacji, chociaż historycy dopatrują się początków globalizacji nawet w czasach imperium rzymskiego, ekspansji religijnych chrześcijaństwa i buddyzmu czy erze odkryć geograficznych4. W latach osiemdziesiątych ubiegłego wieku termin globalizacja pojawił się jako określenie przeobrażeń zachodzących w światowej gospodarce, złagodzenia międzynarodowych barier gospodarczych, rewolucji informatycznej i umiędzynarodowienia kapitału oraz wzrostu znaczenia międzynarodowych korporacji. Niezależnie od tego, gdzie usytuowany jest dany region geograficzny i w jakim stopniu jest rozwinięty gospodarczo, w warunkach globalizacji będą się na jego terenie rozwijały zjawiska analogiczne do innych części świata. Będą przyjeżdżali i wyjeżdżali ludzie powodowani chęcią poznania nowych lokalizacji i kultur, poprawy sytuacji ekonomicznej lub koniecznością ucieczki. Poniżej przedstawiono wybrane definicje globalizacji.

Definicje przedstawione w tabeli 1 pozwalają zidentyfikować podstawowe cechy globalizacji, do których należy zaliczyć m.in.:

  • integrowanie – scalanie gospodarek narodowych na różnych poziomach przez łączenie funkcjonowania rozproszonych podmiotów, w ramach powiązań handlowych, inwestycyjnych, produkcyjnych,
  • dynamizm – prędkość rozprzestrzeniania się na kolejne regiony, ale także szybkość przepływów w obrębie zjawiska i szybkość zmian, dynamizm globalizacji uniemożliwia zatrzymanie postępujących zmian,
  • wielowymiarowość – procesy równocześnie zachodzące w wielu aspektach życia jednocześnie, np. kulturze, polityce czy gospodarce,
  • wszechobecność – łączy się z wielowymiarowością i jest obecna w każdym aspekcie funkcjonowania człowieka, mając wpływ na jego życie nawet bez jego świadomości,
  • współzależności międzynarodowe – koordynowanie międzynarodowych systemów gospodarczych, informacyjnych, porozumień regionalnych i ponadregionalnych, które niekiedy mogą przekształcać się w dominację silniejszego partnera lub dążenia jednej jednostki do osiągnięcia takiej dominacji za pomocą nacisków wynikających z silniejszej pozycji gospodarczej lub posiadania instrumentów zapewniających taką dominację,
  • postęp nauki i techniki – globalizacja sprzyja wymianie doświadczeń w zakresie osiągnięć technicznych i naukowych, co przyspiesza rozwój komunikacji, transportu międzynarodowego, tworzenie nowoczesnych produktów i metod wytwarzania,
  • kompresja czasu i przestrzeni – zmniejszanie się świata wskutek ogólnej dostępności środków masowego przekazu i dostępności produktów oraz łatwości przemieszczania się ludzi,
  • dialektyczny charakter – rozumienie globalizacji jako zjawiska o przeciwstawnych, często wykluczających się procesach, najczęściej podawane przykłady w literaturze to: globalizacja–regionalizacja, globalizacja–fragmentaryzacja, integracja–dezintegracja, wymiar globalny – wymiar lokalny.

Globalizacja jest procesem łączącym w sobie różne aspekty życia i przejawiającym się na wszystkich jego płaszczyznach. Nie jest procesem zachodzącym wyłącznie w sferze ekonomicznej, chociaż jest ona w dzisiejszym świecie dominująca, a na pewno bez jej udziału nie byłoby możliwe przenikanie różnych perspektyw. Można również zaryzykować stwierdzenie, że dotychczasowe postrzeganie gospodarki światowej jako trzypoziomowej konstrukcji w wymiarach makro- mezo- i mikroekonomicznym za sprawą procesów globalizacyjnych uległo zmianie5, na której zyskały korporacje transnarodowe, które pełnią obecnie podobną rolę jak kiedyś państwa i poprzez kolejne ekspansje realizują własne strategie i poszukują własnych dróg rozwoju, wpływając jednocześnie na zmianę obrazu gospodarczego i kulturowego poszczególnych regionów. Dominacja i działania międzynarodowych korporacji przyczyniają się często do zmiany pozycji ekonomicznej krajów, w których widzą potencjał czy to w postaci zasobów surowcowych, demograficznych, infrastrukturalnych, czy przyjaznego otoczenia biznesowego. Czasami wybór pada na dany kraj ze względu na jego położenie geograficzne, które w połączeniu z aktualnymi warunkami, np. politycznymi jest korzystniejsze niż inne. Mowa tutaj oczywiście o różnicach: korporacje międzynarodowe zazwyczaj wywodzą się lub mają swoją główną siedzibę w państwach rozwiniętych, ale równocześnie lokują część produkcji w państwach ekonomicznie słabszych. Tym sposobem stają się kreatorami globalnej przestrzeni gospodarczej, a używając nacisków ekonomicznych decydują o tym, które państwa będą udziałowcami tej przestrzeni6. Skutki takiego udziału mogą być różne. Z jednej strony korporacje inwestują lokalnie, przeznaczając środki na infrastrukturę, tworząc miejsca pracy i kreując perspektywy rozwoju danej społeczności, z drugiej zaś inwestując tylko do momentu, w którym ta aktywność im się opłaca. Swoboda przepływów finansowych może skutkować gwałtownym wycofaniem się przedsiębiorstwa międzynarodowego z państw i regionów, które nie gwarantują oczekiwanej stopy zwrotu z inwestycji lub ich sytuacja, np. polityczna, diametralnie zmieniła się na niekorzyść. Jest to oczywiście podyktowane mechanizmami rynkowymi i wzrastającą konkurencją między przedsiębiorstwami, która często wymusza na nich podjęcie decyzji, opierając się przede wszystkim na rachunku ekonomicznym. Współczesna globalizacja kieruje się też pewnymi zasadami, które wynikają bezpośrednio z jej podstawowych cech, ale mogą także zaważyć na przyszłym kształcie i kierunkach rozwoju gospodarki światowej, do których należy zaliczyć7:

Wykorzystałeś swój limit bezpłatnych treści

Pozostałe 77% artykułu dostępne jest dla zalogowanych użytkowników portalu. Zaloguj się, wybierz plan abonamentowy albo kup dostęp do artykułu/dokumentu.

Wybierz abonament już od 100 zł miesięcznie Pokaż abonament
Dwutygodniowy dostęp bez zobowiązań Wybieram

Abonament już od 100 zł miesięcznie

Dwutygodniowy dostęp bez zobowiązań

Pełen dostęp do wszystkich treści portalu
to koszt 100 zł miesięcznie
przy jednorazowej płatności za rok

WYBIERAM

Dwutygodniowy dostęp do wszystkich treści
portalu za 99 zł netto, które odliczymy od ceny
regularnej przy przedłużeniu abonamentu

WYBIERAM

Pełen dostęp do wszystkich treści portalu
to koszt 100 zł miesięcznie
przy jednorazowej płatności za rok

Dwutygodniowy dostęp do wszystkich treści
portalu za 99 zł netto, które odliczymy od ceny
regularnej przy przedłużeniu abonamentu

WYBIERAM

Polityka cookies

Dalsze aktywne korzystanie z Serwisu (przeglądanie treści, zamknięcie komunikatu, kliknięcie w odnośniki na stronie) bez zmian ustawień prywatności, wyrażasz zgodę na przetwarzanie danych osobowych przez EXPLANATOR oraz partnerów w celu realizacji usług, zgodnie z Polityką prywatności. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.

Usługa Cel użycia Włączone
Pliki cookies niezbędne do funkcjonowania strony Nie możesz wyłączyć tych plików cookies, ponieważ są one niezbędne by strona działała prawidłowo. W ramach tych plików cookies zapisywane są również zdefiniowane przez Ciebie ustawienia cookies. TAK
Pliki cookies analityczne Pliki cookies umożliwiające zbieranie informacji o sposobie korzystania przez użytkownika ze strony internetowej w celu optymalizacji jej funkcjonowania, oraz dostosowania do oczekiwań użytkownika. Informacje zebrane przez te pliki nie identyfikują żadnego konkretnego użytkownika.
Pliki cookies marketingowe Pliki cookies umożliwiające wyświetlanie użytkownikowi treści marketingowych dostosowanych do jego preferencji, oraz kierowanie do niego powiadomień o ofertach marketingowych odpowiadających jego zainteresowaniom, obejmujących informacje dotyczące produktów i usług administratora strony i podmiotów trzecich. Jeśli zdecydujesz się usunąć lub wyłączyć te pliki cookie, reklamy nadal będą wyświetlane, ale mogą one nie być odpowiednie dla Ciebie.